Linđo: de dans van Dubrovnik

Een dans van de Dubrovnikse kust

De linđo is een populaire dans van Dubrovnik en de regio eromheen. Wikipedia zegt dat hij nu wordt uitgevoerd langs de kust van Dubrovnik, in Konavle, in Dubrovačko Primorje, op het schiereiland Pelješac, op de eilanden Mljet en Lastovo, en in delen van Herzegovina. Die verspreiding verklaart waarom een bezoeker van Dubrovnik hem tegenkomt als de eigen dans van de stad: hij behoort tot een strook kust en eilanden, niet tot één plein. Wikipedia's overzicht van Kroatische dans noemt hem een populaire dans van Dubrovnik en Zuid-Dalmatië, met een duidelijke mediterrane invloed.

De lijerica bepaalt het ritme

De linđo wordt gedanst op de lijerica, een peervormig, driesnarig instrument dat met een strijkstok wordt bespeeld. Wikipedia vermeldt dat het in de late achttiende eeuw vanuit het oostelijke Middellandse Zeegebied aankwam en zich in de negentiende eeuw langs de Adriatische kust verspreidde. De naam komt van de lyra, het strijkinstrument van het Byzantijnse Rijk, waaruit het zich waarschijnlijk heeft ontwikkeld. Hetzelfde artikel vermeldt dat de dans vroeger alleen op begeleiding van doedelzakken werd uitgevoerd, waardoor de lijerica een latere partner is dan de oorspronkelijke stem.

De dansmeester geeft de bevelen

In de traditionele vorm zit de dansmeester met de lijerica op zijn linkerknie en stampt met zijn rechtervoet, die het ritme bepaalt. De dansers bewegen in een kring om hem heen. Hij geeft commando's in rijm, humoristisch en vaak met een dubbele betekenis, en hij beslist wie met wie danst en wanneer de figuren veranderen. Hij moedigt de dansers ook aan om te wedijveren in improvisatie. Het resultaat is een dans met een gesprek erin, waarin geestigheid evenveel telt als voetenwerk.

De man achter de naam

Wikipedia herleidt de naam van de dans tot een legendarische dansleider, Nikola Lale, bekend als Linđo, uit Župa Dubrovačka. Zijn nakomelingen wonen nog steeds in Župa Dubrovačka. Het Dubrovnik-ensemble dat de voorstelling uitvoert, ontleende zijn naam aan de dans, waardoor u Linđo op een poster ziet en een dans in het programma onder één woord. De naam verwijst dus tegelijk naar een persoon, een dans en een gezelschap.

Van dorpscirkel naar podium

Etnologe Elsie Ivancich Dunin heeft dans in de regio Dubrovnik bestudeerd door de lens van toerisme. Ze beschrijft de latere introductie van een auteurgebonden, opgevoerde versie van de Primorje-dans linđo in een stedelijk amateurgezelschap dat in 1965 werd opgericht. Wat u in een theater ziet, is dus een gechoreografeerde vorm, gevormd voor een publiek, geen verslag van een dorpsavond. Dat maakt het niet minder de moeite waard. Het betekent dat de structuur, de kostuums en de timing bewust zijn gekozen, en het gezelschap houdt de traditie levend in een vorm die bezoekers kunnen zien.

Folklore en toerisme

Dunins artikel, dat de jaren 1948, 1977 en 2008 beslaat, onderzoekt hoe dorpsdans in de regio Dubrovnik deel werd van het toeristische aanbod, een voor bezoekers gevormd product. Die geschiedenis is van belang voor wat u ziet. De dansen die het podium bereiken, zijn door beslissingen over lengte, kostuum en volgorde gegaan, en het gezelschap houdt de traditie van de linđo levend in een vorm die een bezoeker in één avond kan volgen. Beschouw de voorstelling als een levende aanpassing, gewaardeerd om de zorg die eraan is besteed, niet als een verloren dorpsavond.

Lees verder: Tickets voor de folklorevoorstelling in Dubrovnik

Waar de linđo staat tussen de Kroatische dansen

De kolo is de Zuid-Slavische kringdans, te vinden in Kroatië, Bosnië en Herzegovina en Servië, en elke regio heeft zijn eigen varianten. In Dalmatië staat de linđo naast de nijemo kolo, een stille kringdans uit het Dalmatische achterland die UNESCO in 2011 inschreef en die volledig zonder muziek wordt gedanst. Wikipedia's lijst van Dalmatische dansen noemt ook de potkolo, een lijndans op de tamburica, en de poskočica, een paar dans op de lijerica. Samen laten ze zien hoe een klein stuk kust verschillende tradities herbergt, elk met een eigen klank en pas.

Lees verder: Kroatisch volkskostuum, regio per regio

Waar je op moet letten

Het programma wordt die avond door het ensemble gekozen, dus een volledige linđo met lijerica verschijnt misschien wel of niet. Als dat wel gebeurt, let dan op de kring, het ritme van de stampende voet en eventuele wisselingen van partner. Luister naar de strijkersklank van de lijerica, die verschilt van het getokkel van een tamburica. En let op de humor: de traditionele commando's rijmen en zijn bedoeld om grappig te zijn, zelfs als je de woorden niet kunt volgen. Als de linđo niet verschijnt, biedt de voorstelling nog steeds andere dansen uit de Kroatische regio's, en de gidsen hier leggen de belangrijkste vormen uit.