Το τραγούδι klapa: η στενή αρμονία της Δαλματίας

Μια παρέα φίλων που τραγουδά

Το klapa είναι μια μορφή παραδοσιακού τραγουδιού από τη Δαλματία, στη νότια Κροατία. Η λέξη klapa μεταφράζεται ως παρέα φίλων, σύμφωνα με τη Wikipedia, η οποία εντοπίζει τις ρίζες του στο εκκλησιαστικό τραγούδι κατά μήκος της ακτής. Μια klapa τραγουδά χωρίς όργανα, σε πολλές φωνές, και ο στόχος είναι η αρμονική ανάμειξη και όχι το σόλο. Το Λαογραφικό Σύνολο Linđo έχει τη δική του klapa, και η παράσταση του Ντουμπρόβνικ περιλαμβάνει τραγούδι klapa ανάμεσα στους χορούς και την ορχηστρική μουσική.

Πώς είναι δομημένο

Μια ομάδα klapa έχει πρώτο τενόρο, δεύτερο τενόρο, βαρύτονο και μπάσο. Η UNESCO λέει ότι ο πρώτος τενόρος οδηγεί: ξεκινά το τραγούδι και οι άλλοι τον ακολουθούν σε έναν σφιχτό ημικύκλιο. Το τραγούδι είναι ομοφωνικό, δηλαδή οι φωνές κινούνται μαζί σε συγχορδίες. Η UNESCO καταγράφει το ανοιχτό βραχνό και ρινικό sotto voce τραγούδι και το falsetto ανάμεσα στις τεχνικές, συνήθως σε υψηλή περιοχή. Το αποτέλεσμα είναι ένας στενός, ζεστός ήχος, με την αρμονία να κάνει τη εκφραστική δουλειά.

Για τι μιλούν τα τραγούδια

Τα τραγούδια της κλάπας πραγματεύονται συνήθως την αγάπη, καταστάσεις της ζωής και το περιβάλλον στο οποίο ζουν οι άνθρωποι. Η Wikipedia αναφέρει ως συνήθη μοτίβα την αγάπη, το κρασί, την πατρίδα και τη θάλασσα. Τα τραγούδια μεταδίδονται από το αυτί, χωρίς γραπτή σημειογραφία, κάτι που εξηγεί εν μέρει γιατί η UNESCO περιγράφει την προφορική παράδοση και την απλή μουσική δημιουργία μεταξύ των κύριων χαρακτηριστικών της. Επειδή είναι στα κροατικά, δεν θα παρακολουθείτε τα λόγια, αλλά τα ερωτικά και τα θαλασσινά τραγούδια μεταφέρουν το συναίσθημά τους μέσα στην αρμονία, και ο ρυθμός σάς δείχνει πότε ένα τραγούδι είναι τρυφερό ή γιορτινό.

Ποιος το τραγουδά

Η UNESCO περιγράφει τους ερμηνευτές της κλάπας ως επί το πλείστον ικανούς ερασιτέχνες που κληρονομούν την παράδοση από παλαιότερους τραγουδιστές, και οι ομάδες συχνά αναμειγνύουν μεγαλύτερους και νεότερους σε ηλικία. Η Wikipedia αναφέρει ότι μια κλάπα έχει συνήθως έως δώδεκα άνδρες τραγουδιστές, και ότι οι γυναικείες ομάδες έχουν γίνει δημοφιλείς τα τελευταία χρόνια, αν και ανδρικές και γυναικείες ομάδες γενικά δεν αναμειγνύονται. Μια κλάπα μπορεί περιστασιακά να προσθέσει μια απαλή κιθάρα ή μαντολίνο, αλλά η καρδιά της παράδοσης είναι οι φωνές μόνες. Αυτό το ερασιτεχνικό πνεύμα ταιριάζει με το σύνολο που βλέπετε στο Lazareti.

Γιατί η UNESCO την κατέγραψε

Το υπουργείο Πολιτισμού της Κροατίας αναγνώρισε την κλάπα ως εθνική άυλη κληρονομιά το 2008, και η UNESCO ακολούθησε το 2012, προσθέτοντας την «Πολυφωνική κλάπα της Δαλματίας, νότια Κροατία» στον παγκόσμιο κατάλογο ζωντανών παραδόσεων. Η UNESCO σημειώνει ότι οι τοπικές κοινότητες θεωρούν την κλάπα κεντρικό σημείο αναφοράς της μουσικής τους ταυτότητας. Για έναν επισκέπτη, η εγγραφή στην UNESCO είναι μια καλή ένδειξη ότι το τραγούδι στην παράσταση είναι κάτι περισσότερο από μουσικό χαλί: είναι ένας από τους πιο αναγνωρισμένους ήχους της δαλματικής ακτής.

Τρία είδη κλάπας

Η UNESCO διακρίνει την παραδοσιακή κλάπα, τη φεστιβαλική κλάπα και τη μοντέρνα κλάπα. Η παραδοσιακή κλάπα βασίζεται στην προφορική μετάδοση, με τους τραγουδιστές να μαθαίνουν από προηγούμενες γενιές. Η φεστιβαλική κλάπα είναι πιο επίσημα οργανωμένη για παράσταση, με ρεπερτόριο προετοιμασμένο για διαγωνισμούς και συναυλίες. Στη μοντέρνα κλάπα, οι νέοι τραγουδιστές μαθαίνουν παρακολουθώντας συναυλίες και ακούγοντας ηχογραφήσεις. Μια ομάδα σε μια παράσταση για επισκέπτες, όπως το σύνολο, βρίσκεται συνήθως ανάμεσα σε αυτούς τους τύπους, με έναν εκλεπτυσμένο ήχο που αντλεί από μια ζωντανή παράδοση.

Πέρα από την Κροατία

Η κλάπα έχει ταξιδέψει. Η Wikipedia σημειώνει ότι το 2013 η Κροατία επέλεξε ένα συγκρότημα κλάπας, τους Klapa s Mora, για να εκπροσωπήσουν τη χώρα στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision 2013 με το τραγούδι Mižerja, και ότι σύνολα κλάπας υπάρχουν στην κροατική διασπορά, συμπεριλαμβανομένου ενός φεστιβάλ κλάπας που διοργανώνεται από το 2011 από τον Κροατικό Πολιτιστικό Σύλλογο στο Burgenland. Η ευρεία εμβέλεια δείχνει ότι η κλάπα είναι μια ζωντανή μορφή έκφρασης, γι' αυτό η θέση της σε μια παράσταση λαογραφίας στο Ντουμπρόβνικ είναι κάτι περισσότερο από διακόσμηση.

Η κλάπα σήμερα

Η παράδοση είναι ζωντανή. Νέα τραγούδια συνθέτονται και φεστιβάλ διοργανώνονται, και το Φεστιβάλ Δαλματικής Κλάπας στο Omiš περιγράφεται ως το πιο γνωστό και παλαιότερο. Η Wikipedia προσθέτει ότι δεν είναι ασυνήθιστο να ακούς ερασιτεχνική κλάπα στον δρόμο τα βράδια, πάνω από φαγητό και κρασί, και ότι οι νέοι Δαλματοί την εκτιμούν βαθιά. Αν ακούσετε τραγουδιστές σε μια δαλματική βραδιά, πιθανότατα ακούτε κλάπα, αν και δεν μπορείτε να το προγραμματίσετε.

Διαβάστε στη συνέχεια: Εισιτήρια για την παράσταση παραδοσιακών χορών του Ντουμπρόβνικ

Τι να προσέξετε στην παράσταση

Όταν η κλάπα βγαίνει μπροστά, άκου πρώτα τον πρώτο τενόρο που ξεκινά τη μελωδία, μετά τις άλλες φωνές που ενώνονται ώσπου το σύνολο να δέσει αρμονικά. Πρόσεξε την απουσία οργάνων: μετά τα ορχηστρικά κομμάτια, η αλλαγή της υφής αποτελεί μέρος του αποτελέσματος. Το πρόγραμμα επιλέγεται από το σύνολο εκείνο το βράδυ, οπότε μπορεί να ακούσεις ένα τραγούδι ή περισσότερα, και η σειρά μπορεί να ποικίλλει, αλλά η δομή ενός κομματιού κλάπας παραμένει αναγνωρίσιμη.